La Revue du Vin de France, maart 2002

Van het Wijnplein, door Johan Veenstra

De echte kelderfreak komt in het jongste nummer goed aan zijn trekken met een special over temperatuurcontrole, hygrometrie, ventilatie, hygiëne en energiebezuiniging. De behoefte is kennelijk groot en de vindingrijkheid van de fabrikanten blijkt steeds weer ongekend.

Verder onder meer actueel nieuws, een dossier over de wijnen van het Zuidwesten en tal van uitgebreide proefverslagen.

Progressie in het Zuidwesten

Het Zuidwesten is de verzamelnaam voor een enorme hoeveelheid wijngaarden tussen de Dordogne, de Pyreneeën en de Languedoc. Vanwege de plooiingen van de Pyreneeën en de erosie van de talrijke rivieren is het gebied veel minder homogeen dan de naam suggereert. De geografische scheiding en de historische rivaliteit tussen de verschillende wijnstreken hebben vanouds gezorgd voor uiterst individuele wijnen, rustiek en vol van kleur, die ter plaatse heerlijk zijn maar niet bepaald de moeite waard om mee te nemen. Inmiddels is er echter een nieuwe generatie ambitieuze en idealistische wijnbouwers opgestaan die zich tot taak gesteld heeft moderne wijnen te produceren zonder de oorsprong te verloochenen. In de ene appellation heeft dat geresulteerd in een merkbare progressie, in de andere is er van vooruitgang nog weinig te merken. Tegenover een generatie die vasthoudt aan hoge rendementen door geringe plantdichtheid, overbemesting en het elimineren van alle biologische leven op in de wijngaard staat een opkomende generatie van vooruitstrevende boeren die gericht is op kwaliteitsverbetering op het land en in de kelder. Dat gaat niet zonder excessen: de huidige mode van hypergeconcentreerde en zwaar door hout gedomineerde wijnen heeft hier en daar een enorme ravage opgeleverd. Michel Bettane acht dit van voorbijgaande aard. Hij wijst er wel op dat er nog twee problemen moeten worden opgelost: het verbeteren van het niveau van de vaak zeer middelmatige basiswijnen en het verhogen van de tarieven zonder zich uit de markt te prijzen.

Voor de RVF zijn de druiven in het Zuidwesten hier en daar behoorlijk zuur. Met zijn 12.000 hectare is de Bergerac weliswaar de grootste, maar niet bepaald de meest uitgesproken wijngaard van het Zuidwesten. De ene helft van de boeren spiegelt zich aan de bordeaux, wat gelijkstaat aan commerciële zelfmoord gezien de klimatologische en economische verschillen tussen de beide regio's, de andere helft kijkt richt zich meer op de Perigord, waar een streek als de Cahors er echter veel beter in slaagt zich een duidelijk profiel aan te meten. Het klimaat in de Bergerac is enerzijds kouder en regenachtiger dan dat in de Gironde, zodat de merlots en cabernets minder kleur en tanninen hebben, en anderzijds weer niet zo warm, dat druivensoorten als tannat, malbec, negrette of fer-servadou er net zo fraai kunnen gedijen als bij de oostelijke buren. In tegenstelling tot de rode doen de witte wijnen het wel goed: door de enigszins vertraagde rijping demonstreren de semillons en de sauvignons verfijnde aroma's en openbaart ook de muscadelle een schitterend parfum. De droge wijnen kunnen een evenwicht en een zuur hebben dat ongekend is in de bordelais. De liquoureuze wijnen kunnen het met hun aromatische rijkdom en karakter opnemen tegen de allergrootste wijnen uit Sauternes en Anjou.

De wijnen van de Pyreneeën vertonen onder invloed van hun geïsoleerde ligging, het oceanische klimaat en de föhn uit Spanje veel meer samenhang. De Baskische streek Irouléguy (slechts 200 hectaren) springt er met zijn rode en witte wijnen positief uit. De kracht van deze kleine appellation is vooral te danken aan de gemeenschapszin en samenwerkingsbereidheid van de wijnboeren. Zelfs de meest simpele wijnen zijn er aangenaam en evenwichtig. De rode prestigecuvées zijn te verdelen in twee families: één waar de tannat domineert, met gecorseerde wijnen en een finesse en een textuur die uitstijgen boven die van de Madiran, en één die het stempel draagt van de cabernets, met lichtere maar meer aromatische wijnen. De witte zijn erg zuiver en subtiel, karakteristieker dan de rosés die 's zomers met grote hoeveelheden in de kofferbakken van toeristen belanden.

Jurançon krijgt er van de RVF flink van langs: de droge wijnen zijn vaak alcoholisch, onevenwichtig en zuur met soms een reductieve neus. Alleen de wijnen van het type demi-sec en moelleux kunnen het panel bekoren.

Ook over het basisniveau van de madirans is de RVF niet te spreken: wrang, zuur, met ruwe, agressieve en onrijpe tanninen en een tekort aan fruit. Een goede madiran vereist een volledige rijpheid van de druiven en een verstandige extractie van de tannat. Pas dan kunnen zich donkere, krachtige wijnen met aroma's van cassis, gedroogde pruimen en kruiden ontwikkelen. Moderne technieken als microbullage kunnen de tekortkomingen in de wijngaard nooit compenseren. Integendeel, de fouten kunnen er zelfs door versterkt worden.

Cahors vertoont een groot contrast tussen enerzijds banale en verdunde basiswijnen en anderzijds luxewijnen die vaak karikaturaal zijn door een teveel aan hout of extractie van de tanninen. Voor door het terroir getypeerde wijnen, gemaakt zonder concessies aan de mode, is slechts beperkt plaats. In dit opzicht verwacht de RVF wel een stimulerende werking van het Maison du Vin de Cahors en zijn directeur M. Lafargue.

Het terroir van Gaillac is weinig homogeen en veel lokale producenten volstaan met het maken van goedkope wijnen zonder veel karakter. En dat terwijl de ligging en de bodem zoveel mogelijkheden bieden. De RVF verbaast zich er over dat men voor de productie van rode wijnen druiven als de gamay en de brocol, die te soepele wijnen geven, verkiest boven de excellente negrette die enkele kilometers verderop, in Fronton, zulke triomfen viert. Gelukkig worden er op de rechteroever van de Tarn wel fraaie en interessante witte wijnen gemaakt van de mauzac blanc en de muscadelle.

Iets intrigeert mij in dit scherpe oordeel van de RVF. Elders in het nummer wordt de hausse van buitenlandse investeringen in Gaillac beschreven. Schotten, Zwitsers, Zweden, een Deen en een enkele Duitser strijken sinds de jaren '80 in toenemende mate neer in de regio.

Het heeft er de schijn van dat de autochtonen dit niet zondermeer toejuichen. Een Nederlandse wijnboer in Gaillac, Lucas Schutte van château Maresque (http://www.maresque.com/), erkent de kritiek van de RVF maar stelt dat er toch ook bedrijven zijn die wel op kwaliteit mikken. In een e-mail aan mij, beklaagt hij zich over de tegenwerking van het plaatselijke Maison du Vin. De vraag rijst dan ook hoe gevoelig de ontwikkelingen in Gaillac liggen bij de Franse pers en hoe de wijnen over vijf of tien jaar beoordeeld zullen worden.

In de Frontonnais is de culturele revolutie van de jonge en enthousiaste wijnbouwers het meest zichtbaar met de oogst 2000, de succesvolste uit de geschiedenis. De wijnen nieuwe stijl hebben veel kleur, zijn elegant en stijlvol gemaakt en de prijzen zijn er nog redelijk.

Teleurstelling is er over de wijnen van de Côtes de Duras. De witte missen corps en stijl, zeker in vergelijking tot de goede bergeracs, en de rode zijn verdund en smakeloos. De wijnen van de cave coopérative geven het gevoel dat er geen enkele ambitie leeft bij de producenten. Daartegenover is er in de Côtes du Marmandais veel progressie te vinden, met de beide coöperaties als voortrekkers.

Ook Buzet heeft veel te danken aan zijn cave coopérative, die de wijnen van de individuele eigenaars apart vinifieert en onder hun naam verkoopt. De rode wijnen zijn er goed maar de persoonlijkheid van de beste cuvées komt pas na verloop van tijd volop tot zijn recht.

Op de proefbank

Voorafgaand aan een beoordeling van de verschillende wijnen per regio geeft de RVF een overzicht van de beste producenten. Het blad maakt een indeling in vijf categorieen.

De meesters: Alain Brumont van de châteaux Montus en Bouscassé (Madiran), Henri Ramonteu van Domaine Cauhapé (Jurançon), Charles Hours van Clos Uroulat (Jurançon), Daniel Bilancini van Château Tirecul la Gravière (Monbazillac) en Alain Gayraud van Château Lamartine (Cahors).

De onderzoekers: Robert Plageoles van Domaine de Très Cantous (Gaillac), Luc de Conti van Château Tour des Gendres (Bergerac), de familie Verhaeghe van Château du Cèdre (Cahors), Alain-Dominique Perrin van Château Lagrezette (Cahors), Alain Ducourneau van La Chapelle Lenclos (Madiran), Xavier Copel van Primo Palatum en Frédérique Ribes van Château le Roc (Côtes du Frontonnais).

De vaste waarden: Château la Caminade (Cahors), Clos Triguedina (Cahors), Château Eugénie (Cahors), Château les Rigalets (Cahors), Domaine Rotier (Gaillac), Domaine de Causse Marines (Gaillac), Château Bellevue la Forêt (Côtes du Frontonnais), Domaine Berthoumieu (Madiran), Château de Viella (Madiran), Château d'Aydie (Madiran), Château Lafitte-Teston (Madiran en Pacherenc du Vic-Bilh), Domaine Brana (Irouléguy), Clos Lapeyre (Jurançon), Clos Thou (Jurançon), Domaine Bru-Baché (Jurançon), Château Belingard (Monbazillac en Bergerac) en Château Moulin Caresse (Bergerac en Montravel).

De beloften: Mathieu Cosse van Les Lacquets (Cahors), Château Plaisance (Côtes du Frontonnais), Elian Da Ros van Clos Bacqueys (Côtes du Marmandais), Domaine Bordenave-Coustarret (Jurançon), Domaine de l'Ancienne Cure (Bergerac en Monbazillac), Château Jonc-Blanc (Bergerac), David Fourtout van Les Verdots (Bergerac en Monbazillac), Château les Miaudoux (Bergerac en Saussignac) en Domaine des Costes (Pécharmant).

De tien beste caves coopératives: Cave des producteurs de Plaimont, Cave des vignerons de Buzet, Les vignerons du Pays Basque, Cave de Cocumont (Coteaux du Marmandais), Les vignerons de Beau Puy (Coteaux du Marmandais), Cave de Sigoulès (Bergerac), Cave de Crouseilles (Madiran), Cave des producteurs de Jurançon à Gan, Cave de Fronton en Les caves d'Olt (Cahors).

Naast een meer gedetailleerde beoordeling van de individuele wijnen van het Zuidwesten bevat het proefkatern een eerste degustatie van Chinon en Saumur-Champigny 2000 en 1999, met ereplaatsen in Chinon voor Logis de la Bouchardière, Domaine des Béguineries, Couly-Dutheil, Château de Coulaine, Béatrice en Pascal Lambert, Philippe Alliet, Bernard Baudry en Domaine de la Perrière, en in Saumur-Champigny voor Domaine des Roches Neuves, Château du Hureau, Domaine René-Noël Legrand en Château de Villeneuve.